Арам пиғыл, жаман мінез, сұм әрекет – дүниеден қалмайтын жамандық атаулары. Олар адамды, жанұяны, елді, ұрпақты – тұтас ұлтты құртады. Халық педагогикасында осы қасиеттерді сөзбен түзеп, ұрпақ санасына адал әрі ақ ниетті бере білген. Солардың бірі – мақал-мәтелдер. Олай болса, сұм қасиеттерден аулақ болып, адамгершілікті биік ұстайық.
-Сұм сипап отырып шымшиды.
-Қудың аяғына су жұқпас.
-Судың жолын құм бөгер, Ердің жолын сұм бөгер.
-Арам әрекет елден бездірер.
-Аңқау астыңа қарайды, Арамза үстіңе қарайды.
-Арамның ісі өрге баспайды, Өрге басса да, өрден аспайды.
-Қазанға – қақпақ, есікке – іргенек.
-Жексұрынды көрсе ел, Жүрсе жер тітіркенеді.
-Арамза шілдеде мұз қатырады.
-Байдан пайда, қудан айла артылмас.
-Арам қара суды теріс аққызады.
-Қулығына құрық бойламайды.
-Залымның дәулеті әулетіне дарымас.
- «Илла, біллә» – арамның анты.
-Сұм ілем деп жүріп, ілініп кетеді.
-Шелді көзден шет жүр.
-Арамның адымы қысқа.
-Тасқа тісі өтпеген жылайды.
-Іш мерездің ішінде, Ит өліп жатса да білмейсің.
-Бай қасына көшіп бар да, Байымасаң, маған кел. Қу қасына көшіп бар да, Құрымасаң, маған кел.
-Надан, пасық сөге өгіздей жайылады. Тойғаннан соң, жатып күйіс қайырады.
Бұл мақал-мәтелдерден халқымыздың жаман қасиеттерден сақтанып, адалдыққа тәрбиелегенін байқаймыз. Әрқайсысымыз осы құнды өнегелерді санамызға сіңіріп, ұрпақ тәрбиесіне үлес қоссақ, қоғамымыз әлдеқайда нұрлы болар еді.
