Жасанды интеллект берген діни жауапты бірден ақиқат деп қабылдауға болмайды. Оны діни ақпарат алуға, аят-хадистерді іздеуге және белгілі бір мәселені түсініп, зерттеуге көмектесетін құрал ретінде пайдалануға болады. Алайда шариғи үкімді анықтауда сенімді діни дереккөздерге және білікті дін мамандарына жүгіну қажет.
Бұл мәселені ислам тұрғысынан бірнеше қырынан қарастыруға болады.
1. Ислам дінде ақпаратты тексеруге шақырады
Алла Тағала Құран Кәрімде былай дейді: «Егер білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». «Нахл» сүресі, 43-аят.
Бұл аят бізге діни мәселелерде білетін, білімі мен біліктілігі бар адамдарға жүгінудің маңызын көрсетеді. Жасанды интеллект кейбір ғалымдардың пікірлерін түсіндіріп бере алады, бірақ ол өздігінен шариғи үкім шығаратын, діни жауапкершілігі бар ғалымның орнын баспайды.
2. Жасанды интеллект қандай қателіктер жіберуі мүмкін?
Жасанды интеллект діни сұрақтарға жауап бергенде:
* Құран аятын немесе хадисті қате келтіруі мүмкін.
* Хадистің сенімділік дәрежесін дұрыс көрсетпеуі мүмкін.
* Ханафи мәзһабының үкімін басқа мәзһабтың пікірімен шатастыруы мүмкін.
* Ғалымдардың пікірін толық контекстен бөліп көрсетуі мүмкін.
* Дереккөзде жоқ тұжырымды сенімді түрде айтып беруі мүмкін.
Ең қауіптісі — қате жауаптың өзі дұрыс жауап сияқты сенімді естілуі мүмкін. Сондықтан жауаптың әдемі, жүйелі әрі нанымды жазылуы оның шариғатқа сай екеніне дәлел болмайды.
3. Жасанды интеллектіні діни сұрақтарда қалай пайдаланған дұрыс?
Оны мынадай мақсаттарда қолдануға болады:
Біріншіден: діни тақырыпты бастапқы деңгейде түсіну, терминдерді анықтау.
Екіншіден: аяттар мен хадистерді іздеу, олардың дереккөздерін анықтауға көмектесу.
Үшіншіден: белгілі бір мәселе бойынша Ханафи мәзһабының көзқарасын зерттеуге бағыт алу. Бірақ келтірілген кітаптар мен дәйексөздерді түпнұсқадан тексеру қажет.
Төртіншіден: күнделікті тұрмыста кездесетін күрделі діни мәселелерді білікті имамға немесе пәтуа маманына қоюға дайындалу.
Ал неке мен талақ, мұрагерлік, халал мен харамға қатысты күрделі мәселелерде, сондай-ақ адамның діни міндеттеріне тікелей әсер ететін жағдайларда жасанды интеллектінің жауабына ғана сүйенуге болмайды.
4. Жауапты тексерудің қарапайым жолы
Діни жауап алған кезде мына сұрақтарды қойыңыз:
* Қандай Құран аятына немесе хадиске сүйенген?
* Хадис қай кітапта келтірілген және оның сенімділігі қандай?
* Ханафи мәзһабының қандай беделді еңбегінде бұл үкім бар?
* Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ресми пәтуасымен сәйкес келе ме?
* Осы мәселеге қатысты білікті имамнан нақтылап сұрауға бола ма?
Егер жасанды интеллект нақты дереккөз көрсете алмаса немесе көрсеткен дереккөзінен мұндай тұжырым табылмаса, жауапты тексермей таратуға асықпаған дұрыс.
5. Қорытынды
Жасанды интеллект — білім алуға көмектесетін құрал, бірақ діни ақиқаттың өлшемі емес. Оның жауабы Құранға, сенімді сүннетке және шариғаттың дұрыс түсіндірмесіне сәйкес келген жағдайда ғана пайдалы ақпарат бола алады.
Пайғамбарымыздың ﷺ мына хадисі де бұл мәселеде ой салады:
«Кімде-кім менің атымнан әдейі жалған айтса, тозақтағы орнына дайындала берсін».
Сахих әл-Бұхари, 110-хадис; Сахих Муслим, 3-хадис.
Бұл хадис діни ақпаратты жеткізуде жауапкершілік танытудың қаншалықты маңызды екенін еске салады. Жасанды интеллектіні қолданатын адам да оның берген мәліметін тексеріп, жалған ақпараттың таралуына жол бермеуі керек.
Түйін: жасанды интеллектіден діни ақпарат алуға болады, бірақ оны тексерусіз қабылдауға болмайды. Ақпарат алу мен шариғи үкімге сүйену — екі бөлек нәрсе. Діни мәселеде сенімді дереккөзге, білікті ғалымға және Қазақстан жағдайында ҚМДБ-ның ресми пәтуаларына жүгінген дұрыс.
Арман АЙДАРҒАЗЫҰЛЫ
Мәшһүр Жүсіп мешітінің наиб имамы
