Үш мың жылдан кейін біздің өркениет кенеттен жойылып, артында құм астында қаланған қалалар, сынып кеткен биік ғимараттар мен ешкім түсінбейтін құрылғылар қалдырады.
Болашақ археологтары Дубай немесе Нью-Йорк қирандылары алдында тұрып, біз кім болғанымызды түсінуге тырысады.
Аспанға жеткен бетон мен темірден жасалған алып ғимараттарды көріп:
— Мұндайды қарапайым адамдар салған болу мүмкін емес! — дейді олар.
Электрондық қалдықтардан тапқан кішкентай кремний чиптерін көріп, олардың микрочип екенін түсінбеуі мүмкін. Бәлкім, оны сиқырлы немесе діни зат деп ойлар.
Құлап қалған жасанды серіктер мен ескі атом реакторларын көріп, кейбір ғажайып күштеріміз бар деп ойлауы мүмкін.
Жер үсті мен астындағы тас жолдарды көргенде:
— Бұл мемлекет емес, ғаламдық империя болған! — дейді олар.
Қысқасы, бізді ежелгі мысырлықтарға таңғалатынымыздай таңғалумен қарайды.
Енді ойымызды бес мың жыл бұрынға апарып көрейік.
Қазіргі заман адамы Кеопс пирамидасының алдында тұрып, оның дәл салынғанына таңырқайды.
Басқасы Накада дәуірінің гранит ыдыстарын қарап, электр құралдарысыз қалай жасалғанын түсінбей таң қалады.
Тағы біреу мыңдаған жылдарға төзген ғибадатханаларды көріп:
— Бұл қарапайым адамдардың қолынан келуі мүмкін емес! — дейді.
Біз таңғаламыз, себебі өткенді бүгінгі заманда өлшейміз.
Болашақтағы адамдар бізді дұрыс түсінбейтіндей, біз де оларды дұрыс түсінбеуіміз мүмкін.
Олар сиқыршы емес еді, біз құдай емеспіз.
Олар өз дәуірінің ғылымын қолданды, біз өзіміздің дәуіріміздің ғылымын қолданамыз.
Бір айырмашылық бар: олардың құралдары тасқа айналды, біздің құралдарымыз темірге айналады.
Егер дүниеде құлдырау болса, білім жоғалып кетсе, ғалымдар қайтыс болса, деректер орталықтары өртенсе…
Тек үнсіз ғимараттар қалады.
Сол кезде жаңа ұрпақ нөлден бастап, біздің өркениетіміздің қирандыларын қарап:
— Мұнда алыптар тұрған! — дейді.
Бүгін біз кейбір ежелгі адамдарға айтып жүрген сөзді дәл солай айтады.
Сұрақ мынада емес: олар тым дамыған ба?
Сұрақ мынада: тарих әрдайым тікелей өсіп келе ме, әлде толқын сияқты көтеріліп, төменде ме?
Бәлкім, өткенде көріп отырғанымыз бастама емес.
Бәлкім, қазіргі өмір сүріп отырғанымыз шың емес.
Бір күні біреу біздің дәуіріміздің қирандылары алдында тұрып:
— Қарапайым адамдар бұл бәрін қалай жасады? — деп сұрақ қояды.
Сол кезде дәл сол пікір қайтадан жаңғырады…
