Айшылық алыс жерлерден,
Көзіңді ашып - жұмғанша,
Жылдам хабар алғызды,- деп Ыбырай атамыз жырлағандай, қол телефонға ғана қарап жұмыр жердің барлық жаңалығын әп-сәтте біліп, әлеуметтік желінің сан түрін ашып-жауып, бұрқыратып пікір жазып, бармақ басып отыратынымыз қазір, қалыпты жайт.
Әлеуметтік желі – адамның мінезі, сенімі мен мәдениеті көрінетін ашық қоғамдық кеңістік. Осы кеңістікте менің ғана мүддем басым болу керек деген өзімшілдердің талай жандардың абырой, ар-намысын таптап, көңілдеріне қаяу түсіріп жататынын күн сайын көріп отырмыз. Осы сәтте шынайы мұсылманның ұстанымы қалай болмақ?
Әлеуметтік желі- мұсылман үшін ол тек байланыс құралы емес, аманат, сынақ әрі сауапқа немесе күнәға апаратын жол. Сондықтан мұсылман адам желіде де шариғатқа сай әдепті сақтап, заңды да ескеруге міндетті.
1. Ниетті түзеу – ең алғашқы қағида
Мұсылман әлеуметтік желіге кіргенде:
мақтану үшін емес,
дау шығару үшін емес,
біреуді кемсіту үшін емес,
пайда келтіру, жақсылыққа шақыру, ақиқатты мәдени түрде жеткізу ниетін ұстануы керек.
«Амалдар ниетке байланысты» (хадис).
2. Сөз – аманат, жазба – жауапкершілік
Әлеуметтік желіде жазылған әрбір сөз:
кәдімгі ауызша айтылған сөзбен тең,
періштелер жазып алатын амал.
Құранда:
«Адам бір сөз айтса, оның жанында бақылаушы періште дайын тұрады» (Қаф, 18).
Сондықтан:
өтірік ақпарат таратпау,
дәлелсіз айыптама жасамау,
ар-намысқа тиетін сөз қолданбау – мұсылмандық парыз.
3. Ғайбат, жала және мазақ – ауыр күнә
Исламда:
ғайбат – біреудің кемшілігін сыртынан айту;
жала – жалған айып тағу;
мазақ – адамды немесе сенімді кемсіту.
Бұл әрекеттер:
«әзіл еді»,
«пікір ғана»
деген сылтаумен ақталмайды.
4. Егер желіде балағат, мазақ, сенімге тіл тигізу болса, мұсылман қалай жауап беруі керек?
Мұсылман мұндай жағдайда екі өлшемді қатар ұстанады:
шариғат әдебі + заңды жол.
4.1 Ислам әдебі бойынша жауап
Құранда:
«Надандар тіл тигізсе, “сәлем” деп өте шығады» (Фурқан, 63).
Дұрыс реакцияның үш жолы бар:
1) Үндемеу және шектеу
пікірге жауап бермеу;
аккаунтты бұғаттау;
комментарийді өшіру.
Бұл – әлсіздік емес, даналық.
2) Қысқа әрі салмақты жауап
ашусыз,
балағатсыз,
нақты.
Мысалы:
«Пікірталас мәдениетті түрде жүргізілуі керек».
3) Диалогтан толық шығу Егер қарсы тарап әдейі арандатса, пікірталасты жалғастыру – уақытты рәсуа ету.
5. ҚР заңдары бойынша әлеуметтік желідегі жауапкершілік
Қазақстан Республикасында әлеуметтік желі қоғамдық кеңістік болып есептеледі. Сондықтан ондағы сөздер үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік көзделген.
5.1 Қорлау (балағаттау)
ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі
73-3-бап – Қорлау
Ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлайтын сөздер;
Балағат, кемсіту, масқаралау
айыппұл немесе әкімшілік жаза көзделеді.
5.2 Жала жабу
ҚР ӘҚБтК 73-2-бап – Жала жабу
Адамға немесе топқа жалған айып тағу;
Дәлелсіз ақпарат тарату
заңмен жауапкершілікке тартылады.
5.3 Діни сенімді кемсіту, өшпенділік қоздыру
ҚР Қылмыстық кодексі
174-бап – Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, тектік немесе діни араздықты қоздыру
Дінді, сенім иелерін әдейі мазақ ету;
Қоғамда жеккөрушілік тудыру
ауыр қылмыс деп саналады (ірі айыппұл, бостандықты шектеу немесе айыру жазасы қарастырылған).
6. Мұсылман заңды түрде өзін қалай қорғай алады?
балағат немесе мазақ пікірді скриншот жасап сақтау;
әлеуметтік желі әкімшілігіне шағым беру;
қажет жағдайда құқық қорғау органдарына жүгіну.
Бұл – кек алу емес, әділетті қорғау.
Қорытынды
Мұсылман үшін әлеуметтік желі:
иманның айнасы,
мінездің көрсеткіші,
заң мен шариғат қатар жүретін орта.
Мұсылман:
сабыр сақтайды,
әдебінен аспайды,
заңды бұзбайды,
бірақ ар-намысы мен сенімін таптатпайды.
Кейде үндемеу – ең көркем жауап,
ал кейде заңға жүгіну – ең дұрыс шешім.
Алла Тағала бізді тілге ие, сабырлы әрі әділ мұсылмандардан етсін. Әмин.
Бодаубек СОЛДАТ,
Павлодар облысы, Баянауыл ауданы,
"Майқайың" мешітінің имамы
