Аллаға қарай жол іздеген адам үшін ең қиын кезеңдердің бірі — бұрын өзіне жақындықтың белгісіндей көрінген рухани сезімдердің бірте-бірте жоғалып кетуі.
Бұрын Алланы еске алсаң, жүрегің рақат табатын. Намаз оқығанда ерекше бір хушуғ, яғни жүрек тыныштығын сезінетінсің. Құран оқысаң, көңілің босап, жүрегің жібитін. Ал бір күні бәрі ауыр сезіле бастайды. Көзге жас келмейді, жүректе ерекше күй болмайды, ішің ашылмайды.
Сонда адам өзінен сұрай бастайды:
«Мен Алладан алыстап кеттім бе? Бұрынғы сезімдерім қайда кетті?»
Дәл осы жерде адамның тәрбиесі басталатын өте нәзік кезең бар. Өйткені кейде адам Алланың өзіне емес, Аллаға жақын болған кездегі сезіміне байланып қалады. Құлшылық жасағанда жүрегінде ерекше ләззат болғанын жақсы көреді. Ал сол ләззат жоғалса, «жолым жабылды» деп ойлайды.
Бірақ кейде Алла саған:
«Мені сезінгенің үшін емес, Мен — Алла болғаным үшін құлшылық ет» дегенді үйретіп жатқан болуы мүмкін. Көңіл көтеріңкі кезде адам өзін жақсырақ сезінеді. Ал жүрек қысылған, рухани құрғақтық келген кезде өзіңнің шын қандай екеніңді түсінесің.
Сонда ең маңызды сұрақтар пайда болады:
Ештеңе сезбесең де, құлшылықты жалғастыра аласың ба?
Жүрегің бұрынғыдай әсерленбесе де, Алланы еске аласың ба?
Ішіңнен ешқандай ерекше сезім өтпесе де, берген уәдеңде тұра аласың ба?
Міне, адамның шынайылығы осындай кезде көрінеді. Өйткені Алланы іздейтін адам мен Алламен бірге болған кездегі өзінің жақсы күйін іздейтін адамның айырмашылығы бар.
Шынайы рухани хәл — үнемі ерекше сезімде жүру емес. Кейде адам ішінен еш өзгеріс байқамаса да, оның жүрегінде терең бір өзгеріс жүріп жатады.
Көз жасың жоғалуы мүмкін, бірақ шынайылығың қалуы мүмкін. Ерекше рухани сезімің жоғалуы мүмкін, бірақ әдеп-құрметің қалуы мүмкін.
Аллаға жақындықты сезбей қалуың мүмкін, бірақ Оған деген адалдығың қалуы мүмкін.
Тіпті кейде сол сезімнің жоғалуының өзі — бір рақым. Өйткені Алла сенің сезіміңнің өзіне байланып қалуыңды қаламауы мүмкін. Яғни сен байқамай, сол сезімді өзіңе бір «жасырын тәңір» жасап алмауың үшін. Сондықтан Алламен қарым-қатынасыңды күн сайынғы көңіл-күйіңмен өлшей берме.
Жүрек өзгереді. Сезімдер де өзгеріп тұрады. Бүгін бар нәрсе ертең болмауы мүмкін. Бірақ сенің Аллаға берген уәдең, ниетің мен адалдығың жалғаса беруі керек.
Намазыңды жалғастыр.
Зікіріңді жалғастыр.
Жақсылық жасауды жалғастыр.
Құлшылықты тастама.
Рухани күйлерді қуалай берме.
Егер ерекше бір сезім келсе — шүкір ет.
Ал егер ол сезім жоғалса — сабыр ет.
Мүмкін, жолдағы ең үлкен сабақтардың бірі осы шығар: Алла сенен Оған жақындықты үнемі сезініп жүруді талап етпейді. Сенен сұрайтыны — ештеңе сезбеген кезіңнің өзінде Оны шын жүрегіңмен іздеуді жалғастыруың.
Сонда бір күні түсінесің:
Мақсат — үнемі рухани ләззатта жүру емес екен.
Мақсат — сол ләззат жоғалған кезде де Аллаға адал құл болып қалу екен.
